Strona główna Wczoraj i dziś

Bronisław Pieracki – 80 rocznica wielkiego pogrzebu

pieracki1
Kondukt pogrzebowy wyrusza z Rynku na ul. Jagiellońską. 1934. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe www.nac.gov.pl

Trumnę ze zwłokami ministra Pierackiego złożoną na lawecie armatniej zaprzężonej w cztery kare konie przewieziono w asyście tłumów z sądeckiej fary na stary cmentarz przy Alejach Wolności. Druga – po warszawskiej –  uroczystość pogrzebowa zamordowanego przez zamachowca ministra spraw wewnętrznych odbyła się, według ustaleń portalu Twój Sącz we wtorek 19 czerwca 1934  w Nowym Sączu (źródła podają datę 20 lub 21 czerwca).

ikcpieracki2
Wagon ze zwłokami ministra Pierackiego w drodze do Nowego Sącza – tu na dworcu w Krakowie. Fot. Ilustrowany Kuryer Codzienny 1934 / Małopolska Biblioteka Cyfrowa

Rano zajęczały fabryczne syreny i rozdzwoniły się żałobne dzwony wszystkich sądeckich kościołów.  Samo nabożeństwo odbyło się w kościele farnym. Zebrały się nieprzebrane tłumy.  Kazanie wygłosił ksiądz biskup Lisowski. Pamiętam, że mówił,  aby nie bać się tych co ciało zabijają,  ale ducha zabić nie mogą.  Mówił pięknie o – wtedy już generaleZrzut ekranu 2014-06-04 21.00.56 Pierackim – jako o soli Ziemi Sądeckiej,  jako o tym, który wracając na tarczy do swego rodzinnego miasta, budzi dla siebie szacunek i kłaniają się mu ministrowie i wojsko i cała sądecka społeczność. Kroczyliśmy z mężem w żałobnym kondukcie, którego początek już wkraczał na cmentarz, kiedy jeszcze nie wszyscy spod kościoła ruszyli.” – tak opisywała pogrzeb Bronisława Pierackiego Wiktoria Gizowa. Wcześniejsza warszawska uroczystość była prawdziwą manifestacją z udziałem całego korpusu dyplomatycznego i nieprzebranych tłumów.  O sądeckim pogrzebie Pierackiego rozpisywała się ówczesna prasa.

„Z całej Polski zjechały się niezliczone delegacje, aby oddać ostatni hołd prochom zasłużonego syna Ojczyzny” – relacjonowała  po pogrzebie Ilustrowana „Republika” (20 czerwca 1934 r.).

Kondukt pogrzebowy na ulicach Nowego Sącza. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe www.nac.gov.pl

Od wczesnego ranka ulice miasta zaległy tłumy, na wszystkich budynkach wywieszono flagi opuszczone do połowy. Lampy publiczne spowito kirem. W wystawach sklepowych widnieją portrety ś.p. ministra Pierackiego, drogi wiodące do Nowego Sącza przepełnione były ludnością okolicznych wsi spieszącą na uroczystości żałobne. Obliczają, że do Nowego Sącza przybyło kilkanaście tysięcy osób z różnych zakątków kraju. Bardzo licznie stawiły się delegacje województwa krakowskiego. Na dworzec przychodzą przepełnione pociągi specjalne wiozące delegacje ze sztandarami i wieńcami.” – opisywał reporter „Republiki”.

Pogrzeb stał się wielotysięczną manifestacja żałobną , jednocześnie hołdem dla ofiary zamachu i aktem potępienia terroru.

pieracki3
Kondukt pogrzebowy na ulicy Jagiellońskiej, 19.06.1934 Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe www.nac.gov.pl

Zamachowiec (31-letni Ukrainiec Grzegorz Maciejko) zastrzelił ministra 15 czerwca 1934 roku przed wejściem do popularnego wśród polityków Klubu Towarzyskiego przy ul. Foksal 3 w Warszawie.

Więcej o zamachu na ministra: TUTAJ

Uroczystości pogrzebowe odbyły się 17 czerwca w Warszawie i 19 w Nowym Sączu. Minister pochowany został na starym cmentarzu. Jednak w 1939 roku niemieckie władze okupacyjne, chcąc by sądeczanie zapomnieli o swym bohaterze i niepodległości Polski, którą utożsamiał, przeniosły szczątki Pierackiego i jego grobowiec na cmentarz komunalny przy ul. Rejtana.

Zrzut ekranu 2014-06-16 22.16.28W setną rocznicę urodzin Bronisława Pierackiego w roku 2004, środowiska patriotyczne Nowego Sącza skierowały do władz miasta list z wnioskiem o przeniesienie jego prochów wraz z grobowcem w miejsce pierwotnego spoczynku. „Niestety – jak pisał potem historyk Jerzy Giza – decydentom zabrakło odwagi, aby przywrócić w tym miejscu monument (…). Salomonowym wyrokiem ufundowano Pierackiemu tablicę i umieszczono ją na frontonie I LO. Jej treść, jak i forma pozostawiają wiele do życzenia.

Bez odpowiedzi zostały pytania Zygmunta Pierackiego, bratanka Bronisława i Władysława Żeleńskiego – autora książki o Pierackim, dotyczące powodów utrzymywania w mocy decyzji władz niemieckich.

Bronisław Pieracki urodził się 28 maja 1895 r. w Gorlicach w rodzinie urzędniczej. W latach 1906-1914 był uczniem gimnazjum filologicznego w Nowym Sączu. Należał do najbliższych współpracowników marszałka Józefa Piłsudskiego, wchodząc w skład grupy tzw. pułkowników. Od czerwca 1931 r. pełnił funkcję ministra spraw wewnętrznych. Z jego inicjatywy w marcu 1934 r. powołany został Komitet do Spraw Narodowościowych.

Pieracki - grób w Nowym Sączu
Grób Bronisława Pierackiego na Cmentarzu Komunalnym w Nowym Sączu. Fot. Janusz Miczek/Twój Sącz

Odznaczony był m.in. Orderem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Niepodległości, Orderem Polonia Restituta IV kl., czterokrotnie Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi. Pośmiertnie awansowany został na stopień generała brygady oraz odznaczony Orderem Orła Białego.

Źródła: http://nowahistoria.interia.pl/, http://wolnapolska.pl/, PAP

(Mru)

PS. 1

Od 20 czerwca (wernisaż 24 czerwca) w Muzeum Okręgowym w Nowym Sączu oglądać będzie można poświęconą Bronisławowi Pierackiemu wystawę „Pro Memoria”. Wystawa, zorganizowana w 80. rocznicę tragicznej śmierci Bronisława Pierackiego, przypomni go przede wszystkim jako parlamentarzystę i polityka II Rzeczpospolitej Polskiej oraz bliskiego współpracownika Marszałka Józefa Piłsudskiego, ale także jako patriotę i żołnierza walczącego o wolność Polski w latach 1914-1918 i 1918-1920, kiedy był dowódcą sądeckiego oddziału Polskiej Organizacji Wojskowej. Na wystawie zostanie zaprezentowana kolekcja pamiątek po Bronisławie Pierackim i fotografie ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu.

PS. 2

Popularne źródła mówią, że uroczystości pogrzebowe Bronisława Pierackiego w Nowym Sączu odbywały się 21 czerwca 1934 roku (część podaje 20 czerwca). Jednak przy zbieraniu materiałów do tekstu i przeglądaniu gazet z tamtego okresu wychwyciliśmy tę nieścisłość. Otóż np. w Ilustrowanym Kuryerze Codziennym datowanym na środę, 20 czerwca 1934 roku są zamieszczane depesze głównie z 18 czerwca. Prasa była wówczas często antydatowana, stąd w tekstach jest mowa o dniu dzisiejszym, czyli 19 bm, jako dniu złożenia zwłok ś.p. min. Pierackiego do grobu w Nowym Sączu. Informacja o programie „wtorkowych audycji Polskiego Radja” mówi o transmisji z uroczystości pogrzebowych z Nowego Sącza (swoją drogą prawdopodobnie pierwszej w historii rozgłośni transmisji „na żywo” spoza Warszawy). 19 czerwca w roku 1934 to był wtorek, więc mamy przekonanie, że konieczna jest zmiana w opisach tego niezwykle ważnego w historii miasta wydarzenia.

Redakcja Twój Sącz

pieracki5
Fragment IKC-a dowodzący, że pogrzeb Pierackiego w Nowym Sączu odbył się 19 czerwca 1934. Fot. Małopolska Biblioteka Cyfrowa
Reklama