Strona główna Twoje miasto

Dlaczego poprawiamy herb? Miasto wyjaśnia

choragiew Nowego Sącza projekt
Projekt chorągwi Nowego Sącza. Fot. Urząd Miasta Nowego Sącza

Na najbliższej sesji, tuż po świętach wielkanocnych, 22 kwietnia Rada Miasta – na wniosek prezydenta Ryszarda Nowaka – przystąpi do korekty wizerunku graficznego herbu ze św. Małgorzatą i barw miasta, a także podejmie decyzję o akceptacji przedłożonych wzorów pozostałych symboli miasta: sztandaru, chorągwi, flagi i pieczęci.

Będzie to realizacja podjętej ponad dwa lata temu uchwały Rady Miasta (nr XXIV/244 z dnia 28 lutego 2012 r.) w związku z ówczesnymi obchodami 720. rocznicy lokacji Królewskiego Grodu.

Opracowanie znaków miasta wynikało z potrzeby uwzględnienia zasad obowiązujących w naukach historycznych: heraldyce, weksylologii i sfragistyce. Proces ten rozpoczęty w latach trzydziestych XX wieku (zob. zarządzenie ministra spraw wewnętrznych Felicjana Sławoja Składkowskiego z 21 marca 1938 r. w sprawie zatwierdzenia herbu miasta Nowego Sącza, Monitor Polski, nr 88, poz. 130) nie został zakończony.

Ówczesny Zarząd Miejski pod przewodnictwem prezydenta Stanisława Nowakowskiego przystąpił do realizacji zarządzenia w sprawie herbu ze sporym opóźnieniem. Dopiero 26 maja 1939 r. ogłoszono konkurs na opracowanie herbu i pieczęci miasta. Termin nadsyłania prac został wyznaczony na 15 lipca 1939 r., a projekty konkursowe miały być rozpatrzone (o ironio) do 1 września 1939 r.

I oto teraz, w drugiej dekadzie XXI w. przyszedł wreszcie czas na skodyfikowanie pełnego zestawu symboli miasta odwołujących się ściśle do historii i tradycji Nowego Sącza, mających uzasadnienie w materiałach źródłowych i dostosowanie weksyliów do obowiązujących norm.

W ostatnich latach ten trud podjęło wiele historycznych miast polskich, Nowy Sącz – miasto dumne ze swej przeszłości nie mogło tej ważnej dla tożsamości kwestii zaniechać.

Do tej pory używane emblematy miasta (herb, sztandar i flaga) nie były zatwierdzone przez Komisję Heraldyczną – organ doradczy ministra administracji i cyfryzacji. Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że bez pozytywnej opinii Komisji Heraldycznej miasta i gminy nie mogą posługiwać się legalnie swoimi herbami i flagami, dotyczy to również jednostek samorządowych posiadających te znaki przed wejściem w życie przepisów powołujących Komisję Heraldyczną (ustawa z 29 grudnia 1998 r.).

Ranga historycznego dziedzictwa Nowego Sącza (przez stulecia drugiego poza Krakowem ośrodka miejskiego w Małopolsce) zobowiązało współczesne władze samorządowe do ostatecznego i kompleksowego uporządkowania tych spraw.

Opracowanie symboli miasta Nowego Sącza zlecono w 2013 r. ekspertom z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w składzie: prof. dr hab. Zenon Piech i dr hab. Wojciech Drelicharz (obaj z Zakładu Nauk Pomocniczych Historii UJ) oraz dr Barbara Widłak (ASP). Należą oni do najwybitniejszych znawców problematyki heraldycznej w Polsce, są twórcami symboli wielu jednostek samorządowych m.in. miasta Krakowa i województwa małopolskiego, autorami wielu opracowań m.in. fundamentalnego dzieła „Dawne i nowe herby Małopolski” oraz „Współczesna heraldyka samorządowa i jej problemy”.

Na podstawie wielomiesięcznych badań archiwalnych i analiz porównawczych eksperci krakowscy przygotowali i zaproponowali dla miasta Nowego Sącza komplet znaków: herb z nową kolorystyką i korektami, chorągiew, flagę, pieczęć i sztandar miasta. Wykorzystali też dyskurs publiczny, jaki toczono od lat osiemdziesiątych na temat herbu miasta.

Oto ich ustalenia:

Herb miasta Nowego Sącza

Przedstawia w polu błękitnym św. Małgorzatę w całej postaci stojącą na smoku, zwróconym w prawo. Paszcza i ogon smoka zwrócone ku górze. Św. Małgorzata w koronie i aureoli, odziana w tunikę i płaszcz, w prawej ręce trzyma palmę, w lewej krzyż, skierowany ukośnie ku paszczy smoka. Twarz i ręce świętej barwy naturalnej; krzyż, korona, aureola i smok – złote, tunika srebrna, płaszcz czerwony. Nowa wersja herbu jest opracowaniem oryginalnym, nawiązującym jednak do herbu obowiązującego dotychczas (według projektu plastyka Jozefa Pogwizda z końca lat osiemdziesiątych XX w.). Została oparta na dogłębnej analizie staropolskiej ikonografii św. Małgorzaty (pieczęcie, średniowieczne malarstwo tablicowe). Podobną drogą opracowano postać smoka. Również detale herbu, krzyż, palma są wzorowane na średniowiecznych przekazach. Ważną wskazówką w czasie prac był też opis herbu zaczerpnięty ze wspomnianego wyżej zarządzenia ministra spraw wewnętrznych z 1938 r. Obecny projekt herbu został przystosowany do tego opisu. Jedyną poważniejszą korektą jest zastąpienie zielonego smoka złotym. „Był to zabieg konieczny. Po pierwsze zielony smok umieszczony na niebieskim polu byłby niezgodny z zasadą alternacji, po drugie redukcja koloru zielonego ogranicza liczbę barw herbu do czterech. Podstawowa zasada heraldyki głosi, że czym mniej barw tym herb lepszy, bardziej czytelny” – wyjaśnia prof. Zenon Piech.

Chorągiew miasta Nowego Sącza

Przedstawia na błękitnym płacie godło herbu miasta, św. Małgorzatę stojącą na smoku. Stosunek długości do szerokości płata wynosi 5 : 8. Chorągiew została opracowana według klasycznych zasad chorągwi staropolskich. Przedstawia na płacie w barwie pola herbu godło miasta.

Sztandar miasta Nowego Sącza

Ma postać kwadratowego, dwustronnego płata materiału, wykończonego złotymi frędzlami, przymocowanego do drzewca zwieńczonego głowicą w kształcie Orła – herbu województwa małopolskiego, poniżej której szarfa w barwach województwa małopolskiego. Na prawym płacie czerwonym Orzeł Biały, godło Rzeczypospolitej Polskiej, w złotym wieńcu laurowym. Na płacie lewym srebrnym herb miasta Nowego Sącza, nad tarczą data lokacji miasta 1292, wokół tarczy dewiza: SĄDECZANIE – WIERNI – PRAWI – NIEWZRUSZENI. Litery napisu haftowane nicią złotą, obramienie prawego i lewego płata sztandaru złote. Dewizę umieszczoną na sztandarze zaczerpnięto z dokumentu Jadwigi, żony Władysława Łokietka. Staropolskie słowo „niewzruszeni” oznacza: godny zaufania, niezawodny, nieprzezwyciężony, mocny, silny, niezmienny, nieugięty.

Pieczęć miasta Nowego Sącza

Ma kształt okrągły, w polu pieczęci występuje godło herbu miasta, w otoku napis: KRÓLEWSKIE MIASTO NOWY SĄCZ. Nawiązuje do najstarszych zabytków sfragistyki miejskiej Nowego Sącza

Barwy miasta Nowego Sącza

Barwami Nowego Sącza są kolory czerwony, złoty i niebieski – powiązane z kolorystyką herbu miasta.

 

Powyższe projekty dla potrzeb samorządu nowosądeckiego dostosowywano do różnych metod powielania, z uwzględnieniem czytelności poszczególnych elementów. Dobrano odpowiednią grubość linii konturowej, zredukowano zbędne detale, uproszczano szczegóły. Powstały też wersje do pomniejszeń.

Reasumując: przedstawione znaki są efektem dogłębnych studiów, wpisują się w niezmienny od średniowiecza kanon stylistyczny, są precyzyjnie i historycznie uzasadnione. Nie mogą być, jak się niektórym wydaje, tworem nieskrępowanej wyobraźni. Dobór kolorystyki (ściśle ograniczonej od średniowiecza) i układu graficznego nie podlega bowiem – jak prawa fizyki – „ludowemu” głosowaniu. Zaproponowane symbole miejskie wynikają po prostu z wiedzy, szacunku i świadomości ich znaczenia, a nie indywidualnych upodobań.

Szczegółowe uzasadnienie przyjętych wzorów zostanie przedstawione przez naukowców z Krakowa podczas sesji Rady Miasta 22 kwietnia br. Plonem prac heraldycznych będzie też publikacja w „Roczniku Sądeckim” (2015) autorstwa prof. Z. Piecha, która powinna zainteresować nie tylko miłośników historii.

(Biuro Prasowe Urzędu Miasta Nowego Sącza)

 

Reklama