Strona główna Wczoraj i dziś

Pierwszy sądecki pogrzeb Bronisława Pierackiego na zdjęciach NAC

Wyjście z kościoła farnego. Wejście do dzisiejszej bazyliki kolegiackiej św. Małgorzaty przebudowano prawdopodobnie jeszcze przed wybuchem II wojny. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Narodowe Archiwum Cyfrowe udostępniło już niemal 40 fotografii z uroczystości pogrzebowych ku czci Bronisława Pierackiego, jakie odbyły się 19 czerwca 1934 roku w Nowym Sączu. Dzięki zdjęciom możemy zobaczyć nie tylko, jakie tłumy żegnały zastrzelonego w Warszawie (i związanego z naszym miastem) ministra spraw wewnętrznych, ale też zobaczyć spory fragment miasta z tamtego okresu. Fotografie konduktu pogrzebowego ułożyliśmy chronologicznie, od kościoła farnego po cmentarz. Więcej zdjęć z tych uroczystości można szukać w zbiorach NAC online.

Kondukt wchodzi z Rynku na ul. Jagiellońską. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

O zamordowanym 15 czerwca 1934 roku ministrze oraz o uroczystościach pogrzebowych w Nowym Sączu pisaliśmy obszernie m.in. w tekście Bronisław Pieracki – 80 rocznica wielkiego pogrzebu.

Pierwsze uroczystości ku czci Pierackiego odbyły się 17 czerwca w Warszawie. Potem trumnę ze zwłokami zastrzelonego zawieziono specjalnym pociągiem, przez Kraków, do Nowego Sącza. Skłąd dotarł na nowosądecki dworzec 41 minut po północy, już 19 czerwca.

Na początku ul. Jagiellońskiej. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

„Wstał słoneczny, parny świt 19-go czerwca. Ze wszystkich stron płyną rzekami w stronę Nowego Sącza tłumy mieszkańców wsi i odległych miast i miasteczek. Na ulicach coraz ciaśniej. policja, straż ogniowa skoncentrowane z całego powiatu, utrzymują wzorowy porządek. Na rynku, przed kościołem farnym morze głów! A w kościele, gdzie na katafalku spoczęła wśród wieńców od Pana Prezydenta Rzplitej, Pana Marszałka Piłsudskiego, Rządu, wśród kwiecia, wśród świec jarzących się migotliwem światłem, od godziny 5 odbywają się bez przerwy żałobne msze za dusze tragicznie zmarłego Ministra. Przed godziną 9-tą zbierają się w nawie kościelnej: Rząd Rzplitej, Duchowieństwo, Generalicja, delegaci Władz i Urzędów, Stowarzyszeń i Organizacji. Punktualnie o godzinie 9 wychodzi ze mszą Ks. Biskup W. P. Gawlina, otoczony rzeszą Kleru. Ks. Biskup wypowiada słowa modlitwy, na chórze grają organy i orkiestra wojskowa 1 psp. W krzesłach i bocznych ławkach dostrzec można siedzących ministrów i generałów, przybyłych na pogrzeb z Warszawy i dalekiego kraju” – relacjonował „Głos Podhala”.

Czoło orszaku żałobnego z oficerami i podoficerami 1 Pułku Strzelców Podhalańskich niosącymi na poduszkach ordery zmarłego. Ulica Jagiellońska, po lewej budynek z nr 40, w głębi kamienica nr 38. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Po mszy trumnę umieszczono na lawecie armatniej i kondukt przeszedł z kościoła pw. św. Małgorzaty przez Rynek, ulicę Jagiellońską, Grodzką (która stanie się na kilka lat ul. Pierackiego) na cmentarz przy ul. Rejtana. Tam, tymczasowo, złożono Pierackiego w grobowcu rodzinnym.

Kondukt na ul. Jagiellońskiej, na wysokości wybudowanej kilka lat po tym wydarzeniu, kamienicy z nr 50. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Na cmentarzu nowosądeckim znaleźli się tylko reprezentanci Władz i delegacje. Tysięczne tłumy publiczności zostały u bram cmentarnych” – relacjonował „Głos Podhala”.

W środku ówczesny marszałek Senatu Władysław Raczkiewicz. W tle kamienice z nr 66 i 64. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Drugie uroczystości ku czci Bronisława Pierackiego i jego ponowny pogrzeb odbyły się w Nowym Sączu 18 i 19 października 1935 roku. trumnę z ciałem przeniesiono do granitowego grobowca-mauzoleum na Starym Cmentarzu (wkrótce pokażemy zdjęcia z tej ceremonii). Do miasta znów przybyły tłumy, a wśród licznych przedstawicieli władz był, zaprzysiężony zaledwie kilka dni wcześniej, premier Marian Zyndram-Kościałkowski. Premier po ceremonii wmurował kamień węgielny pod rozpoczętą już wtedy budowę Domu Strzeleckiego im. Bronisława Pierackiego (dzisiejszy Miejski Ośrodek Kultury, tutaj przeczytasz więcej: Dom Strzelecki i DKK).

pogrzeb Bronisława Pierackiego Nowy Sącz 1934
Ulica Grodzka. Piętrowy, jasny budynek w głębi to koszary przy ul. Jagiellońskiej 84 (dzisiejszy Zespół Szkół nr 1 im. KEN). Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

– Szczątki doczesne śp. ministra gen. Bronisława Pierackiego spoczęły dziś w grobowcu trwałym, w którym już nikt im spokoju nie zakłóci – mówił nad mauzoleum 19 października 1935 premier Kościałkowski. Boleśnie się mylił. W 1939 roku niemieckie władze okupacyjne przeniosły szczątki Pierackiego i jego grobowiec na cmentarz komunalny przy ul. Rejtana, gdzie znajduje się do dziś.

Na wysokości domu nr 3 przy ul. Grodzkiej w Nowym Sączu. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
19 czerwca 1934, cmentarz w Nowym Sączu przy ul. Rejtana. trumna z ciałem Bronisława Pierackiego składana jest do tymczasowego miejsca – grobowca rodziny Soczyńskich. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

(JO)