Strona główna Wczoraj i dziś

Sądeckie osiedla: Chruślice

Widok Chruślic na domy przy ul. Chruślickiej oraz osiedle Gołąbkowice. Fot. Janusz Miczek / Twój Sącz

Chruślice jeszcze kilkadziesiąt lat temu były przysądecką wioską, podobnie jak inne osiedla znajdujące się na obrzeżach miasta. Na terenie tym znajduje się góra Mużeń (449 m n. p. m.), jeden z najwyższych punktów Nowego Sącza i najlepszych jego punktów widokowych.

Na szczycie wzniesienia znajduje się telewizyjna stacja retransmisyjna oraz stacja radiowa. Nazwa pochodzi bądź od nazwy osobowej Chrostla (człowiek krostawy), bądź od nazwy rodowej Chroslic. Chruślice istniały już przed 1390 rokiem, gdyż na ten rok datowany jest dokument opisujący dziedzica wsi – mimo, że historyk Sądecczyzny, Henryk Stamirski, datował jej powstanie na około 50 lat później.

W tym okresie była to wieś szlachecka, należąca do rodu Starykoń (podobnie jak Zabełcze). W kolejnym wieku właścicielami wsi byli Zawadzcy herbu Stary Koń. Był to mały przysiółek z jedynie 3 łanami. Podobnie do innych wsi szlacheckich z tamtego okresu, Chruślice były sprzedawane i kupowane przez różnych właścicieli (m. in. przez Omeltów czy Piekarskich), często z innymi wsiami (Porębą, Zawadą, Łabową, Nawojówką) jako całość. Wieś należała do parafii kościoła z Nowego Sącza.

W 2 połowie XV wieku Chruślice były wśród siedmiu sołectw, które istniały w 59 wsiach rycerskich w tym czasie, podobnie do Jasiennej, Falkowej k. Bruśnika (innej od naszej sądeckiej dzielnicy), Posadowej, Wilczysk, Żebraczki i Glinnika. Warto zauważyć, że sołectwa istniały jedynie we wsiach, w których nie istniały folwarki (zapewne tam, gdzie folwarki były, sołectwo kolidowało z interesem właścicieli i dlatego zostało wykupione).

W połowie XVI w. nastąpiło dokładne rozgraniczenie trzech sąsiadujących ze sobą wsi: należącą do norbertanów Januszową, wsią miejską Piątkową i właśnie Chruślicami, czyli wsią rycerską (w tym czasie należącą do Piotra Byliny). Rozdziału dokonał kanclerz królewski Jan z Ocieszyna. W tym samym stuleciu pojawił się także w tej miejscowości folwark. Nie przetrwał on długo, gdyż już w wieku XVII nie był on wzmiankowany. Mimo tego, w tym czasie przestało istnieć sołectwo w Chruślicach.

kapliczka osiedle Chruślice Nowy Sącz
Jedna ze stacja drogi krzyżowej wzdłuż ul. Chruślickiej. Fot. Janusz Miczek / Twój Sącz

W początkach XIX wieku wieś stanowiła samodzielną gminę. W okresie późniejszym, miejscowość została włączona do wspólnej gminy z Gołąbkowicami. W tym czasie udokumentowane jest istnienie karczmy w Chruślicach, a także stacja poboru myta drogowego.

Wskaźnik analfabetyzmu wśród mieszkańców pod koniec stulecia wynosił ok. 83%, co było wynikiem stosunkowo dobrym, w porównaniu z sąsiednimi wsiami (jedynie w Gołąbkowicach był on niższy, a w Piątkowej, Paszynie czy Januszowej, wynosił on ponad 95%).

Kapliczka po drodze na Górę Mużeń od strony Piątkowej. Ul. Jodłowa. Fot. TK / Twój Sącz

W trakcie II Wojny Światowej, w 1942 roku, Chruślice zostały przyłączone po raz pierwszy do Nowego Sącza (podobnie jak Falkowa, Gołąbkowice, Roszkowice i Helena). W jednym z domów w Chruślicach, należącym do Janiny Kruczek, znajdowała się kryjówka partyzantów oraz jedna z głównych skrzynek poczty podziemia i magazyn broni i amunicji.

Po wojnie Chruślice odzyskały status wsi, a taki stan trwał do lat 50-tych (sytuacja miejscowości była bardzo podobna do innych miejsc przyłączonych do miasta w trakcie wojny). Początkowo Komisja Wojewódzka WRN nie zgodziła się na przydzielenie Chruślic do miasta, ale po przeprowadzeniu plebiscytu i odwołaniu się Rady Miejskiej od decyzji, część Chruślic włączono do miasta, do gromady Gołąbkowice (57 izb mieszkalnych pozostało w tzw. gromadzie katastralnej, poza obszarem miasta).

Ulica Grabowa i droga w kierunku Chruślic w połowie lat 70. Fot Sylwester Zaręba / Twój Sącz

Kolejnym krokiem na drodze włączania Chruślic do Nowego Sącza był tzw. plan rozwoju miasta, opracowany przez Egzekutywę KW PZPR w Nowym Sączu. Na jego podstawie w 1977 roku do miasta przyłączono wsie: Chruślice, Zabełcze, Falkową, Zawadę, Porębę, Biegonice oraz części Świniarska, Chełmca, Wielopola, Naściszowej, Piątkowej, Jamnicy i Dąbrówki. Obszar obejmujący północno-wschodnią część miasta (w tym m. in. Chruślice), został przeznaczony pod zabudowę jednorodzinną oraz pod sady i ogrody. Chruślice stały się samodzielnym osiedlem dopiero w 1990 roku.

Obecne Chruślice słyną m. in. z licznie usytuowanych tutaj kapliczek, np. przy ul. Jodłowej (na wzgórzu Mużeń), powstałej w 1858 roku. Kapliczek jest sporo, a niektóre z nich datowane są nawet na XVIII w. Znanym elementem Chruślic jest także znajdująca się tutaj polowa droga krzyżowa. Na osiedlu Chruślice znajduje się także siedziba Instytutu Pedagogicznego PWSZ w Nowym Sączu. Powstał on w 1998 roku i początkowo stacjonował w Szkole Podstawowej nr 20, a następnie został przeniesiony do budynku Kolegium Nauczycielskiego przy ulicy Chruślickiej. Gdy kolegium zostało zlikwidowane, budynek w całości przejął Instytut.

Instytut Pedagogiczny Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu na osiedlu Chruślice. Fot. PWSZ Nowy Sącz

4 stycznia 2003 roku na terenie osiedla powstał klub sportowy, w którym obecnie działa sekcja piłkarska, a przez pewien czas funkcjonowała także sekcja kolarstwa górskiego. Klub piłkarski występuje obecnie w B-klasie.

Jerzy Michalik

Przy pisaniu tekstu korzystałem z wydawnictwa „Ziemia Sądecka: Falkowa, Jamnica, Kunów, Chruślice, od średniowiecza do współczesności”, Adam Śliwa, Nowy Sącz, Fundacja Sądecka, 2015

Z cyklu sądeckie osiedla prezentowaliśmy już Gołąbkowice oraz Falkową