Strona główna Wiadomości

W skansenie odtworzono dwa tartaki, młyn i folusz

przemysł ludowy skansen Nowy Sącz

W niedzielę w Sądeckim Parku Etnograficznym oddano do użytku zrekonstruowane drewniane budowle przemysłowe napędzane siłą wody: młyn, dwa tartaki i folusz. Sektor Przemysłu Ludowego powstał w większości ze środków Unii Europejskiej, w ramach projektu „Przy wiejskiej drodze – w rytmie pracy dawnych zakładów przemysłowych i pracowni rzemieślniczych”. Zadanie realizowane przez Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu kosztowało około 2,5 mln zł.

Pomiędzy sektorami pogórzańskim i kolonistów niemieckich w nowo powstałym Sektorze Przemysłu Ludowego stanęły unikalne obiekty – przeniesione ze swoich pierwotnych lokalizacji i pieczołowicie odtworzone: tartaki z Młodowa i Zasadnego, folusz z Krościenka-Kątów oraz młyn wodny z Kamienicy. – Wszystkie konstrukcji drewnianej, z nasiębiernymi kołami wodnymi. Rozwiązanie nawiązuje do sytuacji spotykanych dawniej we wsiach, gdzie nad jedną młynówką lokalizowano kilka obiektów przemysłowych, często różnych funkcjonalnie i należących do różnych właścicieli – tłumaczą przedstawiciele Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu.

Półprzemysłowy tartak chłopski z Młodowa wzniesiono w połowie XIX w. W drewnianej szopie mieścił się dwupiłowy gater, służący do pionowego cięcia kloców, mocowanych na samoczynnie przesuwającym się wózku. Urządzenia wodne nie zachowały się, gdyż w 1964 r. zlikwidowano je, przystosowując napęd do zasilania elektrycznego. Koło wodne i wał główny wymagały skomplikowanej rekonstrukcji ciesielsko-stolarskiej, na podstawie domniemanego wyglądu, gdyż brak jakichkolwiek danych na ich temat.

Tartak chłopski ze wsi Zasadne to dwukondygnacyjny budynek, który składał się z kamiennej piwnicy oraz zamontowanej na niej drewnianej szopy, konstrukcji częściowo wieńcowej, częściowo słupowo-ryglowej. Oprzyrządowanie w nim zamontowane, oprócz zwykłego, nasiębiernego koła wodnego, składało się z zestawu dodatkowych wałów i kół transmisyjnych. Umożliwiały one jednoczesne poruszanie gatra do cięcia desek, urządzenia do wyrobu gontów, cyrkularki oraz brusa do ostrzenia rozmaitych narzędzi. Według zamierzeń zawiadujących skansenem, w obydwu tartakach wytwarzana będzie w niewielkich ilościach tarcica na potrzeby własne muzeum i innych odbiorców.

Podwójny młyn dworski z Kamienicy pierwotnie był samodzielnym obiektem. Na początku XX w. zbudowano obok drewnianą chałupę, jako mieszkanie rodziny młynarza, złożone z kuchni i izby. Zaraz po II wojnie światowej obydwa obiekty połączono, nakrywając je dwuspadowym dachem, krytym dachówką cementową.

Folusz został przeniesiony z Kątów – przysiółka Krościenka, gdzie funkcjonował na potoku Kotelnica do końca lat 50-tych XX wieku. Folusz to urządzenie składające się z drewnianej rynny i młotów, które uderzając o namoczone płótno tkane, powodowały jego filcowanie, i – w efekcie – powstawanie gęstego, grubego sukna, służącego do wyrobu góralskich portek.

– Rekonstrukcja całego zespołu przemysłu wiejskiego w Sądeckim Parku Etnograficznym, łącząca odtworzenie oryginalnych obiektów zabytkowej architektury i zabytkowych urządzeń przemysłowych z budową infrastruktury pomocniczej o charakterze historycznym, ma w założeniu przyczynić się do zwiększenia atrakcyjności turystycznej całego muzeum skansenowskiego. Szczególne znaczenie ma rola edukacyjna pokazów obiektów w ruchu, działających jak za dawnych lat i przybliżających historyczną rolę tradycyjnej techniki wiejskiej – informuje Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu.

W niedzielę, przy okazji udostępnienia nowych obiektów w skansenie, Odznakami Honorowymi Województwa Małopolskiego – Krzyżem Małopolski uhonorowano osoby szczególnie zasłużone dla funkcjonowania Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Złotymi odznakami zostali wyróżnieni: Anna Bomba i Zygmunt Lewczuk, a srebrnymi: Jolanta Jarocka – Bieniek, Maria Teresa Maszczak, Barbara Węglarz, Sławomir Czop, Jan Kociołek, Wojciech Śliwiński oraz Marek Wcześny. W podziękowaniu za profesjonalną i wieloletnią pracę na rzecz wzbogacania życia kulturalnego Małopolski i jej mieszkańców Medale „Polonia Minor” otrzymali: Piotr Gruca, Czesław Wideł oraz Tadeusz Kucharski.

Sądecki Park Etnograficzny (po raz pierwszy udostępniony zwiedzającym w 1975 roku) to największe muzeum skansenowskie w Małopolsce, prezentujące architekturę drewnianą i tradycyjną kulturę ludową lokalnych grup etnograficznych – Lachów, Pogórzan i Górali Sądeckich oraz grup etnicznych: Łemków, Niemców i Cyganów. Na powierzchni 20 ha znajduje się kilkadziesiąt budynków, m.in. zagrody chłopskie, XVII-wieczny dwór szlachecki z unikalną polichromią we wnętrzach, folwark dworski oraz osiemnastowieczne świątynie: kościół rzymskokatolicki, cerkiew greckokatolicka i kościół protestancki. W jednym z sektorów odtworzono zabudowę kolonistów niemieckich z Gołkowic Dolnych, a na skraju lasu małe osiedle cygańskie.
(iw), źródło: Agenda UMWM w Nowym Sączu, Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu. Zdjęcia UMWM

 

Reklama