Strona główna Wczoraj i dziś

Kaduk na przełomie XIX i XX wieku

Nowy Sącz. Zbieg ulic Jagiellońskiej, Grodzkiej i Kunegundy na fotografii z lat 50
Zbieg ulic Jagiellońskiej, Grodzkiej i Kunegundy na fotografii z lat 50. Tędy biegła umowna granica historycznej dzielnicy Kaduk. Dziś w tym miejscu jest rondo. Fot. archiwum prywatne / Twój Sącz

Oddanie do użytku nowego ronda i nazwanie go imieniem „Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Nowym Sączu” jest dobrym momentem dla przypomnienia historycznych granic dawnego Kaduka, gdyż od tego miejsca zaczynała się ta dawna dzielnica.

Fragment protokołu posiedzenia Rady Miasta Nowego Sącza, 15 marca 1906 r



Zdjęcie 1. Fragment protokołu posiedzenia Rady Miasta Nowego Sącza, 15 marca 1906 r.

Granice dzielnic (odpowiedników obecnych osiedli) Nowego Sącza z przełomu XIX i XX wieku opisane są precyzyjnie w protokołach posiedzeń Rady Miasta (zdjęcie 1). Oto opis Kaduka:

III. Kaduk

Obejmuje część miasta ograniczoną od strony południowej torem kolei leluchowskiej (w kierunku Starego Sącza), od strony zachodniej granicą miasta i Dąbrówki Polskiej (powinno być Niemieckiej) do wysokości szkarpy spadającej ku Dunajcowi (obok cmentarza ewangelickiego), następnie tą szkarpą do spotkania z korytem Żeglarki (na Podmłyniu) następnie tym korytem do starych koszar Bernaszowskich (obecnie popularny Gastronom), od strony północnej granicą starych koszar ul. Grodzką do spotkania z ul. Sienkiewicza, od strony zachodniej ul. Sienkiewicza aż do toru kolejowego.

Reklama

Dzielnica ta posiada następujące ulice:

  1. ul. Źródlana prawa poprzecznica ul. Sienkiewicza łączy ją z ul. Św. Kunegundy,
  2. ul. Tatrzańska prawa poprzecznica z ul. Św. Kunegundy, następnie się łamie i biegnie równolegle do tej ostatniej,
  3. ul. Krótka wiodąca koło realności Burka i Dudryka.

Ciekawie przedstawia się stan ulic i zabudowy na mapie katastralnej z tego okresu

Mapa katastralna z przełomu XIX i XX wieku – granice starego Kaduka
Zdjęcie 2. Mapa katastralna z przełomu XIX i XX wieku – granice starego Kaduka

Ulica Św. Kunegundy i mały fragment ul. Węgierskiej to główna arteria komunikacyjna dawnego Kaduka. Jest to część historycznego Gościńca Cesarskiego wybudowanego ok. roku 1800. Na mapie naniesiona jest linia kolejowa do Leluchowa, w trakcie nanoszenia jest dopiero linia do Chabówki. Tory kolejowe przecięły stare drogi prowadzące w stronę Bielowic: Szopena z Grottgera i Sienkiewicza z Bielowicką. W miejscu ulicy źródlanej płynie mały potok. Nie ma jeszcze kilku ulic, w tym ulicy Waryńskiego. Ulice Zygmuntowska i Kolejowa kończą się wraz zabudowaniami Starej Kolonii i nie dochodzą do ul. Sienkiewicza, która nie posiada ani jednego budynku. Warto zwrócić uwagę na to, że obecne Wólki nosiły nazwę Podgórze, a Tłoki były częścią Świniarska.

Czytaj też: Sądeckie osiedla.Kaduk

Początek starego Kaduka od strony ulicy Jagiellońskiej. Ok. roku 1800 władze austriackie wytyczyły i wybudowały Gościniec Cesarski łączący Nowy i Stary Sącz, będący odpowiednikiem dzisiejszej drogi krajowej. Szeroka i możliwie prosta droga to przykład likwidacji zacofania cywilizacyjnego upadającej Rzeczpospolitej. Fot. UMNS

Oto wykaz obecnych ulic należących do dawnego Kaduka. Dodatkowo wymieniono okoliczne ulice zaznaczone na mapie (zdjęcia 1 i 3).

LokalizacjaNumer na mapieStary Kaduk
Asnyka i tory kolejowe do Chabówki6 
Bema 
Bielowicka16nie należała
Bilińskiego 
Czackiego 
Grodzka – fragment3granica
Grottgera17nie należała
Jagiellońska1nie należała
Kolejowa – fragment19 
koszary Bernaszowskie (Gastronom)2nie należała
Krasińskiego (plac „Kocie planty”) 
Krótka 
Kunegundy15 
Orkana – mały fragment 
Potok Żeglarka13granica
Pułaskiego10 
Radziecka – fragment11 
Rodziewiczówny – numery nieparzyste8granica
Rondo Towarzystwa Gimnastycznego Sokół0granica
Sienkiewicza – numery parzyste4granica
skarpa, okolice cmentarza ewangelickiego12granica
Stroma 
Szopena7nie należała
Szujskiego – fragment 
Tatrzańska14 
tory kolejowe do Starego Sącza i Leluchowa5granica
Waryńskiego 
Węgierska – fragment9 
Wolskiej – fragment 
Wrześniowska21 
Zielona18nie należała
Zygmuntowska – fragment20 
Źródlana (koryto byłego potoku)22 
Gościniec Cesarski (ul. Węgierska) od strony byłej Dąbrówki Niemieckiej. Stary Kaduk
Gościniec Cesarski (ul. Węgierska) od strony byłej Dąbrówki Niemieckiej. Stary Kaduk wita nowoczesnym budynkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z drugiej strony ulicy i na terenie Dąbrówki Niemieckiej funkcjonował słynna karczma Kaduk, przemianowana w okresie międzywojennym na Miodosytnię. Fot. Włodzimierz Waląg

mapa Miasta Nowego Sącza – granice starego Kaduka



Zdjęcie 3. Aktualna mapa Miasta Nowego Sącza – granice starego Kaduka.

Kaduk dawniej
Tory klejowe na Chabówkę podieliły stary Kaduk na dwie częśći. W tych okolicach znajdowała się pierwotnie rogatka poboru kopytkowego. Po przyłączeniu Dąbrówki Niemieckiej została wybudowana nowa rogatka w okolicach skrzyżowania Węgierskiej i Piramowicza. Przy budowie wiaduktu wykorzystano naturalne obniżenie terenu związane z przepływającym w tym miejscu potokiem. Z lewej strony widać fragment istniejącego do tej pory dużego budynku tzw. „Kościszówki”. Lata 40/50 ubiegłego wieku, powrót z kościółka kolejowego. Fotografia ze zbiorów Marka Chomoncika

Obecny Kaduk ma inne granice i zasadniczo obejmuje historyczną miejscowość Dąbrówka Niemiecka, która została włączona do Nowego Sącza w roku 1923. W dokumentach z XIX i pierwszej połowy XX wieku można znaleźć informacje odnoszące się do Kaduka (zdjęcia 4-7). Należy pamiętać, że mowa w nich o dawnym Kaduku.


Zdjęcie 4. Rok 1848 Parafia Ewangelicka – zgony, Spiess Philipp – Kaduk 438.

Zdjęcie 5a. 1852 Księgi Gruntowe – dzierżawa gruntów w Bielowicach 41, Mikołaj Habela z Kaduka.

Zdjęcie 5b. 1852 Księgi Gruntowe – dzierżawa gruntów w Bielowicach 41, Mikołaj Habela z Kaduka


Zdjęcie 6. 1889 Par. Św. Małgorzaty – Bielowice – małżeństwa, Habela Wiktoria – Kaduk.


Zdjęcie 7a. 1925 Szpital Ubogich – dzierżawcy gruntów na Kaduku.


Zdjęcie 7b. 1925 Szpital Ubogich – dzierżawcy gruntów na Kaduku.

Tekst, zdjęcia i opracowanie Włodzimierz Waląg

Reklama

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj