„Nowy Sącz: historia miasta, zabytki, informacje oraz spis placówek gospodarczych miasta” to 20-stronicowa broszura, która ukazała się w 1939 roku. Jak wydawca oznaczony jest Edward Wawrykiewicz oraz Drukarnia Katolicka Alojzego Mółki w Nowym Sączu Rynek 6. We wstępie czytamy:
Czyniąc zadość gwałtownej potrzebie, oddania do rąk zarówno Nowosądeczan jak i tysięcy przejezdnych gości, szczególnie w okresie wakacyjnym — choćby skromnego informatora naszej stolicy szerokiego Podhala — puszczamy w świat nasze wydawnictwo, będąc przekonani, że chociaż w skromnym za kresie spełnimy obowiązek informacyjny i propagandowy, Nieoparci o żadną pomoc ani też żadne subwencje, — własnym wysiłkiem, przy chwalebnym tylko poparciu inseratowym chrześcijańskiego kupiectwa nowosądeckiego, oddajemy do użytku publicznego niniejsze wydawnictwo, tusząc nadzieję, że choćby w skromnym zakresie spełni swoje zadanie informatora i przewodnika po naszym mieście, które z roku na rok wzrasta, stając się centrem naszej zdrojowiskowej i turystycznej gospodarki szerokiego Podhala.
Jak opisano miasto z 1939 roku?
Nowy Sącz, siedziba powiatu a zarazem kulturalna stolica szerokiego Podhala, założony w r. 1292 a liczący obecnie około 34 tysiące mieszkańców — należy do jednego z najpiękniejszych miast Małopolski. Położony na 10 ciu metrowej terasie, w widłach zlewiska Dunajca i Kamienicy, mający ponadto nieco na południe górski Poprad, wpadający do Dunajca — ma prze piękne położenie, z widokiem na szeroką dolinę wymienionych trzech rzek oraz wysokie pasma górskie Radziejowej, Rogacza, Przehyby a nawet w dni pogodne: śniegiem okryte niebosiężne Tatry.
Nowy Sącz jest siedzibą powiatu. Starostą nowosądeckim jest mgr Karol Adamski, Prezydentem mgr Stanisław Nowakowski. W Nowym
Sączu ma siedzibę pułk strzelców podhalańskich. Władzę samorządową sprawuje Tymczasowy Wydział Powiatowy. Nowy Sącz jest stacją węzłową kolei Tarnów — Muszyna — Krynica i Nowy Sącz — Chabówka. Obok dworca kolejowego, ozdobionego malowidłami art. mai. E. Ciećkiewicza a przedstawiającymi widoki z Tatr i Pienin — jest w samym mieście mały przystanek kolejowy. Jadąc z dworca, spotykamy na lewo małe miasteczko: to kolonia kolejowa, zamieszkała przez robotników pracujących w jednych z największych warstatów kolejowych. Istnieje ponadto odrębnie nowowybudowana „Nowa Kolonia Kolejarzy”.Czerwony kościółek, to kościół kolejowy, dalej szkoła. Nieco na lewo duże koszary pułku strzelców podhalańskich. Wjeżdżając w główną ulicę Jagiellońską mijamy z prawej strony gmach II-go gimnazjum państwowego, stary cmentarz, szkołę im. KI. z Tańskich Hoffmanowej, na lewo Bank Polski, Urząd Skarbowy, [na prawo] planty miejskie z pomnikiem Mickiewicza i płytą Nieznanego Żołnierza, gmach Starostwa, Kasę Oszczędności [na lewo] z figurą Jagiełły na froncie, dojeżdżamy do rynku, gdzie stoi ratusz.
Jest ten ratusz najpiękniejszą budowlą miasta i zbudowany w stylu barokowym zawiera piękną salę posiedzeń, ozdobioną czterema freskami historycznymi [założenie miasta, przejazd królowej Jadwigi z Węgier do Krakowa, synowie Kazimierza Jagiellończyka z Janem Długoszem, powitanie Jana Sobieskiego w przejeździe przez Nowy Sącz], nadto szeregiem portretów b. burmistrzów miasta. Nieco dalej, za rynkiem ku Dunajcowi, znajduje się fragment starego zamku Jagiellonów wraz z dobrze utrzymaną basztą, gdzie mieści się też muzeum ziemi sądeckiej.
Kościołów posiada N. Sącz pięć, a to: kościół farny pod wezwaniem św. Małgorzaty, założony w r. 1446 [Inf. proboszcz Roman Mazur], kościół O.O. Jezuitów założony w r. 1409, kościół ewangelicki, przerobiony z kaplicy Przemienienia Pańskiego; są to kościoły historyczne, o licznych pamiątkach. Prócz tych istnieje piękna kaplica szkolna [wspaniała polichromia J. Bukowskiego] oraz kościół kolejowy. Po za miastem stoi Biały Klasztor z internatem dla dziewcząt.
W r. 1935 zbudowało miasto, ku uczczeniu śp. gen. B. Pierackiego nowosądeczanina, wspaniale mauzoleum, gdzie śp. Zmarły spoczywa oraz tuż obok leżący „Dom Strzelecki”, Jego imienia. Nowy Sącz jest siedzibą sądu okręgowego i powiatowego [prezes sądu Garbusiński], Urzędu i Kasy skarbowej, dwu męskich państw. gimnazjów [dyr Redlich, dyr. Krupa] gimnazjum żeńskiego, gimnazjum kupieckiego i trzech liceów, inspektoratu szkół powszechnych, zarządu regulacji Dunajca, zabudowania potoków górskich, państwowego zarządu dróg, powiatowej komendy policji państw, i t. p.
Nowy Sącz należy do tych nielicznych miast małopolskich, które posiadają wodociąg i kanalizację tudzież oświetlenie elektryczne z Mościc. Prace te przeprowadzono jeszcze w latach 1910 — 1912. Handel N. Sącza jest faktycznie mały a to zarówno z powodu górskiego położenia miasta jak i zamknięcia granicy od strony południowej, Na wzmiankę zasługują warstaty kolejowe gdzie buduje się wagony i naprawia parowozy [w czasie wojny bolszewickiej budowały warsztaty całe pociągi pancerne], wodociąg miejski, E. Fröhlicha fabryka pługów, fabryka cukierków „Tatry” spółdzielnie „Kółek rolniczych”, „Zagon”, „Robotnik” i „Nauczycielska”, i kilka cegielni i innych. Banków jest wiele, a to: Oddział Banku Polskiego, Komunalna Kasa Oszczędności, Bezprocentowa Kasa Frontu Gospodarczego, Spółdzielczy Związek Kredytowy, Bank Handlowy, Tow. wzajemnych zaliczek i oszczędności, Kasa Kupiecka i Bank Robotniczy.
Poprzez Dunajec prowadzą dwa żelazne mosty, jeden dla pieszych, drugi kolejowy. Również dwa mosty wiodą przez Kamienicę. Parków w mieście jest kilka, a to: plantacje miejskie, ogród strzelecki, „Jordanówka”, dwa ogrody kolejowe i park Towarzystwa wioślarskiego (…).
W przewodniku znajdziemy też m.in. „Rzeczy godne do zwiedzenia w Nowym Sączu” oraz „spis polskich placówek gospodarczych”. Wersja zdigitalizowana wydawnictwa dostępna jest w Sądeckiej Bibliotece Cyfrowej.
(zim)
