Rozwód kończy małżeństwo, ale nie zawsze zamyka wszystkie sprawy łączące byłych małżonków. Jedną z najważniejszych kwestii pozostaje często podział majątku zgromadzonego w czasie wspólnego życia. Ustalenie, komu przypadnie mieszkanie, samochód czy oszczędności, może być stosunkowo proste, gdy byli małżonkowie są zgodni. Sytuacja komplikuje się, gdy pojawia się spór dotyczący pochodzenia pieniędzy, nakładów na nieruchomość albo tego, czy określony składnik w ogóle należy do majątku wspólnego.
Wbrew potocznemu przekonaniu nie wszystko, czym małżonkowie dysponowali w czasie małżeństwa, musi podlegać późniejszemu podziałowi. Istotne jest przede wszystkim ustalenie, kiedy i w jaki sposób dany składnik majątku został nabyty oraz jaki ustrój majątkowy obowiązywał wówczas pomiędzy małżonkami.
Kiedy powstaje wspólność majątkowa?
Jeżeli małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej przewidującej inne rozwiązanie, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między nimi ustawowa wspólność majątkowa. Obejmuje ona co do zasady przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.
Do majątku wspólnego należą między innymi pobrane wynagrodzenia za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków. Oznacza to, że sam fakt, iż pieniądze zarobił tylko jeden z małżonków, nie przesądza jeszcze o tym, że stanowią one jego majątek osobisty.
Podobnie może być z nieruchomością czy samochodem kupionym w trakcie małżeństwa. Przy ocenie, do którego majątku należy określony przedmiot, znaczenie ma nie tylko to, na kogo został formalnie nabyty, ale również okoliczności i źródło jego nabycia.
Nie wszystko podlega podziałowi
Obok majątku wspólnego każdy z małżonków może posiadać własny majątek osobisty. Do tej kategorii należą między innymi przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej.
Co do zasady majątkiem osobistym pozostają również przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej. Oznacza to przykładowo, że nieruchomość odziedziczona przez jednego z małżonków po rodzicach nie staje się automatycznie wspólną własnością małżonków tylko dlatego, że została odziedziczona w czasie trwania małżeństwa.
Podobnie jest z darowizną. Jeżeli rodzice przekazują mieszkanie swojemu synowi albo córce pozostającym w związku małżeńskim, przedmiot darowizny co do zasady należy do majątku osobistego obdarowanego, o ile darczyńca nie postanowił inaczej.
Co z nakładami na majątek jednego z małżonków?
Jedną z częstszych przyczyn sporów są inwestycje finansowane ze wspólnych pieniędzy, ale dokonywane na majątek należący tylko do jednego z małżonków.
Może to dotyczyć na przykład domu, który jeden z małżonków otrzymał w darowiźnie, a następnie w czasie małżeństwa został on rozbudowany lub wyremontowany za pieniądze pochodzące z majątku wspólnego.
Sama inwestycja nie powoduje automatycznie, że nieruchomość staje się wspólną własnością. Przy podziale majątku może jednak powstać konieczność rozliczenia wydatków i nakładów dokonanych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków.
Działa to również w drugą stronę. Jeżeli jeden z małżonków przeznaczył środki ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny, może – na zasadach określonych w przepisach – domagać się ich rozliczenia przy podziale majątku.
Kiedy ustaje wspólność majątkowa?
Wspólność majątkowa nie musi trwać aż do zakończenia małżeństwa. Małżonkowie mogą ustanowić rozdzielność majątkową wcześniej poprzez umowę zawartą w formie aktu notarialnego. Umowę majątkową można zawrzeć zarówno przed ślubem, jak i już w czasie trwania małżeństwa.
Jeżeli między małżonkami nie ma porozumienia, z ważnych powodów każdy z nich może wystąpić do sądu z żądaniem ustanowienia rozdzielności majątkowej. W określonych przez prawo przypadkach sąd może ustanowić ją również z datą wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu.
Jeżeli natomiast wcześniej nie doszło do ustanowienia rozdzielności, wspólność ustawowa ustaje w związku z uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego. Dlatego przy późniejszym podziale majątku istotne jest dokładne ustalenie momentu, w którym wspólność przestała obowiązywać.
Czy udziały małżonków zawsze są równe?
Podstawowa zasada stanowi, że po ustaniu wspólności oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Nie oznacza to jednak, że od tej reguły nie ma wyjątków.
Z ważnych powodów jeden z małżonków może żądać ustalenia nierównych udziałów, z uwzględnieniem stopnia, w którym każde z nich przyczyniło się do powstania majątku wspólnego. Nie można jednak sprowadzać tego wyłącznie do porównania wysokości zarobków.
Przepisy nakazują uwzględnić również osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. To szczególnie istotne w sytuacji, gdy jeden z małżonków przez znaczną część małżeństwa osiągał wyższe dochody, a drugi w większym stopniu zajmował się domem i dziećmi.
Jak można podzielić majątek po rozwodzie?
Jeżeli byli małżonkowie są zgodni co do sposobu podziału, sprawę można w wielu przypadkach przeprowadzić bez wieloletniego sporu sądowego. Forma dokonania podziału zależy jednak od tego, jakie składniki znajdują się w majątku. Jeżeli w jego skład wchodzi nieruchomość, umowny podział wymaga zachowania formy aktu notarialnego.
W przypadku braku porozumienia pozostaje postępowanie przed sądem. Konieczne jest wówczas ustalenie składu i wartości majątku podlegającego podziałowi, a w zależności od okoliczności także rozliczenie nakładów i wydatków.
Sam podział może polegać między innymi na przyznaniu określonych składników jednemu z byłych małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego. Możliwy jest również fizyczny podział rzeczy, jeżeli pozwala na to jej charakter, a w określonych sytuacjach także sprzedaż składnika majątku i podział uzyskanej kwoty.
Data i źródło pochodzenia majątku mają znaczenie
Sprawy o podział majątku potrafią być skomplikowane szczególnie wtedy, gdy małżeństwo trwało wiele lat, małżonkowie nabywali nieruchomości, prowadzili działalność gospodarczą albo finansowali wspólne inwestycje pieniędzmi pochodzącymi z różnych źródeł.
Dlatego samo ustalenie aktualnej wartości mieszkania, domu czy samochodu nie zawsze wystarcza. Niekiedy trzeba odtworzyć sposób finansowania inwestycji sprzed wielu lat, ustalić pochodzenie środków oraz wykazać nakłady dokonane z majątku wspólnego lub osobistego.
Każda sprawa o podział majątku wymaga więc oceny konkretnej sytuacji, a podstawowe znaczenie mają dokumenty pozwalające ustalić, kiedy i w jaki sposób poszczególne składniki zostały nabyte oraz z jakich środków były finansowane.
—
Artykuł powstał przy współpracy z Kancelarią Adwokacką Adwokat Małgorzata Michalik w Nowym Sączu.
Adwokat Małgorzata Michalik
Rynek 12/8
33-300 Nowy Sącz
tel. 508 076 274
(materiał promocyjny)
